Sự tích Phủ bà chúa

Email In PDF.

altPhủ Bà Chúa ở về phía Đông Bắc, cách cung điện Hoa Lư xưa khoảng 300m, nay thuộc thôn Nam xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Phủ Bà Chúa theo cách gọi giản dị trong dân gan có nghĩa là: Phủ thờ bà công chúa (公主). Trong “Phủ Bà Chúa” còn bài vị ghi “Thục Tiết Công Chúa thần vị”  (淑 節 公神 位) có nghĩa là: Linh hồn của công chúa hiền thục, tiết hạnh ở tại đây.  Trên mái hiên phía trước phủ có đề bốn chữ Hán: Đế tử trung các(1) () nghĩa là: Con vua ở trong các này. Trước cửa phủ Bà Chúa có một cái giếng gọi là Giếng Ngọc, gắn liền với một câu chuyện bi thương tiết liệt. Vậy phủ Bà Chúa thờ bà công chúa nào? Sự tích của ngôi phủ với Giếng Ngọc ra sao? Xin phép được bắt đầu từ Đinh Tiên Hoàng Đế.

Theo chính sử và dã sử đều chép: Sau khi Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong loạn 12 Sứ quân, lên ngôi Hoàng Đế (968) định đô ở Hoa Lư (花 閭), đặt tên nước là Đại Cồ Việt (大 瞿 越), lấy niên hiệu là Thái Bình (太 平), tôn danh là: Đại Thắng Minh Đinh Tiên Hoàng Đế. Để giữ hòa khí trong triều chính, thiên hạ được Thái Bình vua Đinh đã lấy mẹ của Ngô Nhật Khánh làm hoàng hậu (Nhật Khánh là con cháu của tiên chúa Ngô Vương Quyền), cưới em gái Khánh làm vợ Nam Việt Vương Đinh Liễn, còn lo sinh biến, lại đem  gả “công chúa” (con gái của vua Đinh)(2) làm vợ Khánh, ý muốn dẹp hết lòng cừu thù oán hận của hắn. Nhật Khánh bề ngoài cười nói như không, nhưng trong lòng vẫn bất bình, nuôi mầm thù hận. Khi vua Đinh mất, Nhật Khánh đem cả vợ chạy sang Chiêm Thành. Khi đến cửa biển Nam Giới(3) Khánh bèn rút dao ngắn xẻo má vợ kể tội rằng: “Cha mày lừa dối ức hiếp mẹ con ta, lẽ nào ta vì mày mà quên tội ác của cha mày hay sao? Cho mày trở về, ta đi đằng khác tìm kẻ có thể cứu ta(4). Nói xong Khánh liền bỏ đi. Công chúa bị Khánh phụ bạc bèn ôm mặt đau đớn trở về kinh đô. Được sự chăm sóc của vua cha và các quan Ngự Y tận tình cứu chữa, vết thương da thịt dần hồi phục, nhưng vết thương lòng luôn xót đau, nhức nhối. Trong cơn mơ màng, công chúa vẫn bừng bừng căm giận, luôn mồm mắng nhiếc Nhật Khánh là kẻ bất nghĩa, bạc tình và tự oán trách bản thân: “Kiếp mình bạc phúc, đã rơi vào tay kẻ gian ác phản nghịch”.

Hôm ấy kinh thành Hoa Lư mở hội Tiên Xuân, triều đình ban cho công chúa một bộ xiêm y lộng lẫy cùng đồ trang sức vòng vàng trâm ngọc. Công chúa vận xiêm y, đeo vòng vàng, cài trâm ngọc trang điểm, bất chợt nhìn vào trong gương thấy vết sẹo trên má làm dung nhan bị biến dạng méo mó tiều tụy khác xưa, nàng ôm mặt khóc nức nở, tuôn tràn nỗi oan ức đau khổ, trộn lẫn sự căm giận, tủi hổ đắng cay và nỗi buồn vô tận. Công Chúa chốt cửa lầu, trèo lên trên cao nhìn lại cung điện một lần cuối rồi nhẩy xuống giếng Ngọc trước lầu tự vẫn.

Vua Đinh rất thương xót con gái, đã truyền ý chỉ tổ chức cử hành lễ tang công chúa, theo nghi lễ triều đình rất long trọng. Sau tang lễ công chúa, vua cho lập ngôi phủ thờ ngay khu vực bên cung điện, tại nơi trước kia công chúa đã ở, cho viết bài vị: Thục Tiết Công Chúa Thần Vị (淑 節 公主神 位) và đề ở trước phủ là: Đế Tử trng các (帝子 中閣). Từ đó, ngôi phủ có tên: “Phủ Bà Chúa”.

Sau khi Lý Công Uẩn lên ngôi vua và dời đô ra thành Đại La, đổi tên là Thăng Long (thủ đô Hà Nội ngày nay). Kinh thành Hoa Lư cùng với Phủ Bà Chuá dần hoang phế. Đến khoảng thế kỷ XVII, người đời tưởng nhớ công lao dựng nước và giữ nước của hai vị anh hùng dân tộc cùng các vương tướng, đã tôn tạo trùng hưng hai ngôi đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành, Phủ Bà Chúa cùng với các ngôi miếu phủ khác. Phủ Bà Chúa gần địa phận chùa Nhất Trụ (một cột)(5), phủ Kình Thiên(6), đền vua Đinh Tiên Hoàng, đền vua Lê Đại Hành, Lăng Yên mã(7), Ngân Tự (nghĩa là chùa bạc, thường gọi chạnh là chùa Ngần), động Am Tiên, cầu Đông, cầu Dền(8) và sông Sào Khê… hợp thành quần thể di tích lịch sử cố đô Hoa Lư hấp dẫn du khách thập phương.

Qua nhiều lần tu sửa, hiện nay phủ Bà Chúa(9) còn có biển hướng dẫn khách du lịch đề tên là “Đền Phất Kim”. Dân địa phương tuần tự đèn hương tôn thờ, du khách thập phương thường xuyên đến ngôi phủ Bà Chúa để chiêm ngưỡng bái vọng.

Ghi chú (1) Các: Có nghĩa là cái lầu, hay là Lâu đài, trong từ kép: Lầu các.(2) Con  gái vua Đinh, có tài liệu ghi tên là công chúa Phất Kim. (3) NamGiới: Tên cửa biển xưa ở về phía Nam, gần Chiêm Thành còn có tên là “Cửa Sót” nay thuộc huyện Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh. (4) Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư quyển I, trang 220 NXB Khoa Học Xã Hội 2004. (5)  Chùa Nhất Trụ (một cột) tên đầy đủ là “Nhất Trụ liên Hoa Tự” (chùa một cột hoa sen). Trước chùa có một cây cột đá, ở tám mặt của cột đá có khắc chữ Phạn, ghi nội dung các bài kinh Phật do vậy còn gọi là cột kinh Lăng Nghiêm. Trên đỉnh cột có một nụ sen phong nhụy. Tương truyền chùa Nhất Trụ là nơi công chúa Phất Kim (chị của công chúa Phất Ngân) con gái vua Lê Đại Hành đã xuất gia tu hành. Chùa còn có tên là Kim Liên Tự nghĩa là chùa Sen Vàng.(6) Phủ Kình Thiên: Nơi tôn thờ Kình Thiên Đại Vương Thái tử Lê Long Thâu con trưởng của vua Lê Đại Hành.(7)LăngYên Mã: Tương truyền sau khi vua Đinh Tiên Hoàng bị chi hậu nội nhâm Đỗ Thích dụng mưu sát hại. Để giữ điều bí mật về thi hài của vua, các quan trung thần đã làm 100 chiếc quan tài giống hệt nhau đem đi mai táng ở các nơi, trong số đó có một chiếc quan tài được mai táng tại núi Yên Mã do vậy gọi là “Lăng Yên Mã”. (8)  Cầu Dền: Tên thực là Triền Kiều nghĩa là Cầu Chợ, vì là cầu ở địa phận chợ Dền nên người đời đã gọi tắt là “Cầu Dền”. Hiện nay ở mố cầu Dền (cố đô Hoa Lư) còn tấm bia lớn đề hai chữ Hán Triền Kiều (廛 橋) nghĩa là Cầu Chợ(9)Ngôi phủ: Dân địa phương từ xưa truyền đến bao đời, vẫn thường gọi là “phủ Bà Chúa”, chứ không gọi là “đền Phất Kim”! Có lẽ là để tránh sự “trùng danh” và có thể gây ra sự hiểu lầm giữa con gái của vua Đinh với con của vua Lê (hai con gái của vua Lê cũng có tên là Phất Kim và Phất Ngân)?!

Lê Doãn Đàm

                      

thiet ke ong nhua tai tphcm mua bán đàn guitar tai tphcm du an Can ho Scenic Valley phu my hung mua container văn phòng gia re thiet ke ong nhua tai tphcm mua bán đàn guitar tai tphcm du an Can ho Scenic Valley phu my hung mua container văn phòng gia re

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: