ĐĂNG THANH NHỮNG TRANG VIẾT THẤM ĐẪM TÌNH ĐỜI, TÌNH NGƯỜI

Email In PDF.

ĐĂNG THANH

NHỮNG TRANG VIẾT THẤM ĐẪM TÌNH ĐỜI, TÌNH NGƯỜI

____________________________________________________________________________________________________________________

NGUYỄN THỊ BÌNH

alt

Cầm trên tay Tác phẩm chọn lọc- Tập kịch bản được Giải thưởng Nhà nước của nhà viết kịch Đăng Thanh (NXB Sân khấu, 2013), tôi vô cùng khâm phục và ngưỡng mộ. Bởi lẽ, đây là tác giả đầu tiên của Ninh Bình được nhận giải thưởng cao quý này. Nhưng quan trọng hơn, tôi được thưởng thức một công trình nghệ thuật mà ông chắt chiu, gom góp cả đời để làm nên “thương hiệu” Đăng Thanh.

Thật ra, nói về tác phẩm kịch, sẽ đầy đủ hơn khi ta vừa được đọc kịch bản, vừa được xem trình diễn trên sân khấu, vì kịch bản văn học thường viết ra để diễn chứ không phải để đọc. Và tất nhiên, 06 tác phẩm kịch của Đăng Thanh đều được rất nhiều đoàn nghệ thuật Trung ương và địa phương dàn dựng, trình diễn và đã gặt hái được rất nhiều huy chương các loại… Chỉ có điều tôi đã xem (lâu rồi), hoặc chưa được xem đó thôi! Nhưng cũng không phải vì thế mà không đánh giá được nội dung, nghệ thuật của tác phẩm. Bởi vì kịch bản cũng là một thể loại văn học, nó có đầy đủ các đặc trưng riêng trong cấu trúc hình tượng, phương thức biểu hiện cũng như trong ngôn ngữ nghệ thuật. Cho nên, người ta vẫn có thể thưởng thức tác phẩm kịch bằng cách đọc kịch bản văn học. Tuy nhiên vẫn phải nói thêm rằng, kịch bản không thể thay thế và bộc lộ được đầy đủ vẻ đẹp của một tác phẩm kịch như khi được trình diễn trên sân khấu.

Tác phẩm chọn lọc của Đăng Thanh gồm 06 kịch bản. Trong đó có 04 kịch chèo và 02 kịch nói. Đề tài mà nhà viết kịch chọn chính là mảnh đất và con người quê hương trong lịch sử xa xưa cho tới thời kì hiện đại. Ninh Bình là cái nôi của nghệ thuật hát chèo, cho nên cũng không lạ khi tác giả dựa vào những làn điệu chèo để chuyển tải những vấn đề bức thiết của lịch sử và cuộc sống đương đại. Vở chèo Hoa Trường Sơn, nội dung chính là đề cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng của con người Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Tại một trọng điểm ác liệt trên tuyến đường Trường Sơn, Lưu một chiến sĩ lại xe đã bất chấp nguy hiểm, bật đèn pha lái xe sang hướng khác, thu hút máy bay địch về phía mình. Nhờ thế, đoàn xe vượt qua trọng điểm an toàn. Còn Lưu, anh bị thương phải nằm điều trị tại trạm y tế tiền phương do Quế phụ trách. Quế cũng có hành động dũng cảm, chị không quản thân mình lao vào lửa cứu đồng đội. Mái tóc của chị vì thế bị cháy xém…Ở Hoa Trường Sơn, xung đột kịch rất nhẹ nhàng, Lưu bị thương vẫn khăng khăng từ chối sự chăm sóc để đi tìm đồng đội. Hành động của Lưu được cấp trên khen ngợi và được chính ủy đến thăm. Thật bất ngờ khi chính ủy nhận ra Lưu chính là đứa con trai yêu quý của mình, vì mải đánh giặc mà hơn mười năm ông chưa về thăm nhà, thăm con được. Vở chèo rất đúng với câu thơ: Lớp cha trước lớp con sau/ Đã thành đồng chí chung câu quân hành (Tố Hữu).

 Trong tác phẩm kịch của mình, Đăng Thanh ít khi đề cấp đến những vấn đề lớn lao, mang ý nghĩa xung đột xã hội sâu sắc, mà ông thường có những tìm tòi trăn trở xoay quanh những vấn đề: sự hoàn thiện nhân cách; cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa cái mới, cái tiến bộ với cái bảo thủ, trì trệ, lạc hậu; Hay số phận của con người trước sự hiện diện của cái ác, cái xấu…Đó cũng là những vấn đề bức thiết của cuộc sống, đòi hỏi người viết kịch phải nói được những tiếng nói phù hợp với hiện tại, tạo mối giao cảm sâu xa giữa tác giả với độc giả và khán giả.

Ở kịch bản chèo Tình đất mẹ, vấn đề cần phải giải quyết đó là lối sống thực dụng, muốn dựa vào uy tín của gia đình, mong có cuộc sống sung túc, an nhàn của lớp trẻ. Tiêu biểu cho lối sống ấy là Nga, và Hào. Nga dựa vào uy tín của gia đình nhà chồng, xin được một mảnh đất ở thị xã. Cô tự ý viết đơn xin chuyển công tác cho chồng (Huy) và thuyết phục chồng bán ngôi nhà đầy kỉ niệm ở quê để lên Thị xã. Huy suýt rơi vào sự tính toán của vợ. Nghe tiếng cưa cây như cứa vào lòng, Huy đã nhận ra sai lầm. Nhất là khi anh đã hiểu được sự gắn bó của cha mẹ với mảnh đất này. Hào- con một người lính Điện Biên, cũng bỏ nơi khó khăn, về xuôi định mua nhà và tính chuyện làm giầu ở thị xã. Kết thúc vở chèo, vợ chồng Nga đã nhận ra lẽ phải và ông Vượng- bố Hào cùng Xến- người yêu của Hào đã giúp Hào nhận ra sai lầm…

Có thể nói chèo luôn gắn với chất trữ tình, thể hiện những xúc cảm và tình cảm cá nhân của con người. Kịch bản của Đăng Thanh luôn bám sát đặc điểm chung của chèo là: kịch tính, kĩ thuật tự sự, phương pháp biểu hiện tính cách nhân vật. Đặc biệt, tác giả biết cách khai thác tối đa yếu tố văn học, tính tự sự, giảm bớt tính ước lệ, cách điệu và khoa trương, đổi mới nghệ thuật chèo, đưa các làn điệu chèo truyền thống gần lại với nhịp sống hiện đại. Vở chèo lấy đề tài lịch sử: Lý Thái Tổ dời đô là một vở kịch có tính quy mô và bao quát hiện thực. Việc dời đô của Lý Công Uẩn là quyết định sáng suốt của một vị vua khai mở vương triều Lý, thể hiện tầm nhìn chiến lược của ông trong việc lựa đất đóng đô. Theo Lý Công Uẩn, việc định đô phải mưu toan nghiệp lớn, tính kế cho con cháu muôn đời… Nhưng việc dời đô của Lý Công Uẩn không phải không có trở ngại. Lê Hoàng hậu và Quan Thái úy Đinh Toàn cấu kết với nhau nhằm mục đích đen tối. Lê Hoàng hậu ghen tức với Đinh Hoàng hậu. Một mặt, ngầm cản trở việc dời đô, lợi dụng việc này để mưu lợi cá nhân, hòng làm tổn hại đến thanh danh của đức vua. Mặt khác, lập mưu nhằm vu oan giáng họa cho Đinh Hoàng hậu. Nhưng tất cả những mưu mô ấy đã bị đức vua vạch trần và trừng trị thích đáng.

Điều dễ nhận thấy trong kịch Đăng Thanh là tác phẩm nào cũng chở nặng tình quê hương, đất nước. Mảnh đất, con người Cố đô luôn là đề tài ông trăn trở. Vậy nên mỗi kịch bản, mỗi trang viết, đều thấm đẫm tình đất, tình người Cố đô. Năm 2012 ông cho ra mắt vở chèo Tiếng hát đại ngàn. Đây là vở chèo đầu tiên viết về đề tài du lịch, nên đó có thể coi là một quyết tâm, một thể nghiệm táo bạo của ông về một vấn đề đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của tỉnh. Ninh Bình là một tỉnh được thiên nhiên ưu đãi, có nhiều di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh nổi tiếng. Làm thế nào để khai thác và bảo tồn những tài nguyên thiên nhiên, văn hóa lịch sử, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh? Tất cả những vấn đề ấy được tác giả đặt ra và giải quyết thỏa đáng trong Tiếng hát đại ngàn.

Tiếng hát đại ngànlà một vở chèo dài gồm 06 cảnh. Thọ một trí thức trẻ có tài năng và chí hướng. Anh đang thực hiện dự án du lịch Cộng đồng, nhằm bảo tồn và khai thác tài nguyên du lịch sinh thái và nhân văn tại địa phương, làm giầu cho làng bản. Bên cạnh những người luôn sát cánh bên anh giúp anh thực hiện mơ ước như mẹ anh (Bà Cẩm) và Diễm, còn một thế lực khác phá hoại ước mơ của anh từ nhiều phía. Từ những kẻ phá rừng (Vang, Tú) đến nhân viên kiểm lâm (Tùng), thậm chí ngay cả Quyên, người yêu của anh. Là nhân viên ngân hàng, Quyên không cho anh vay vốn thực hiện dự án, chỉ vì cô muốn anh về công tác tại thành phố. Xung đột càng lúc càng căng thẳng, giữa một bên là lớp trẻ, dám nghĩ dám làm, đi tiên phong trong việc bảo tồn và khai thác tài nguyên vật thể, phi vật thể với một bên là những kẻ vì hám lợi trước mắt, dám đang tâm phá bỏ những cảnh quan thu hút khách du lịch (ngôi nhà sàn, cây Vù hương). Vở kịch càng hấp dẫn khi tác giả cài cắm các mối quan hệ tình cảm khá phức tạp mang dáng dấp của mối tình tay ba (Thọ-Quyên- Diễm; Thọ, Tùng, Diễm). Quan hệ tình cảm của ông Quỳnh, bà Cẩm…tất cả tạo nên sự cuốn hút của vở kịch. Trải qua bao khó khăn, dự án Du lịch cộng đồng đã thành hiện thực, Khu du lịch sinh thái tại bản Mường được khánh thành, những kẻ phá hoại bị trả giá…

Trong những năm Miền Bắc bắt tay xây dựng Chủ nghĩa xã hội, có biết bao vấn đề đặt ra. Cơ sở vật chất nghèo nàn, lạc hậu, lối làm ăn nhỏ lẻ thời quan liêu bao cấp đã ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của đại đa số nông dân. Muốn thoát nghèo phải thay đổi đường hướng, thay đổi tư duy, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm… Nhưng muốn thay đổi một lối sống, một nếp nghĩ đã ăn sâu trong tiềm thức của người nông dân không phải dễ. Vấn đề này được Đăng Thanh đặt ra trong vở kịch Đất chuyển, đó là việc đưa cơ giới hóa về nông thôn thôn. Xoay quanh việc đưa cơ giới vào đồng ruộng mà những tính toán cá nhân, những tự ti mặc cảm, cả sự thiếu ý chí, thiếu lòng tin được bộc lộ khá rõ qua nhân vật Quýnh và Thái. Nhưng cũng từ vấn đề này đã khẳng định sự đúng đắn và tinh thần quyết tâm đi theo phương thức mới của lớp thanh niên trẻ- những người có học, có nhiệt huyết, đầy nhiệt tình như Sáng, Quế, Trầm…Được những bậc lão thành cách mạng như ông bà Trang tiếp sức, cuối cùng cái mới, cái tiến bộ đã chiến thắng cái bảo thủ lạc hậu.

Kịch của Đăng Thanh luôn bám sát đời sống xã hội, lấy những xung đột trong hiện thực đời sống làm đối tượng miêu tả. Dưới dạng xung đột, những vấn đề thuộc bản chất của hiện thực được quy tụ và làm nổi bật. Tất cả được lý giải qua hệ thống hành động kịch và bằng sức mạnh riêng của ngôn ngữ nhân vật. Ở kịch bản Nắng, vấn đề đặt ra thuộc phạm trù đạo đức. Vũ, một chàng trai trẻ tuổi, trung thực, có tài, có hoài bão. Hồi nhỏ vì hoàn cảnh xô đẩy Vũ phải vào ở trong nhà thờ giúp việc cho cha đạo. Lớn lên Vũ muốn đem tài năng và công sức của mình đóng góp cho quê hương. Nhưng cái ước muốn nhỏ bé và chính đáng của anh luôn bị cái ác, cái xấu hãm hại. Do căm ghét cái ác, không chịu làm ngơ trước bất công, cho nên cuộc sống của Vũ không hề yên ổn. Anh luôn bị các thế lực có chức có quyền, có tiền, hãm hại. Đau xót hơn Vũ bị chính người anh trai của mình đẩy vào tù. Xung đột của Nắng là xung đột giữa tốt và xấu, ngay thẳng và giả dối hay có thể gọi là giữa thiện và ác, chính và tà. Nắng- tên một nhân vật chính- Bí thư đảng ủy xã, cô là người tiêu biểu cho lẽ phải, luôn sát cánh ủng hộ và bênh vực Vũ, bênh vực cái đúng, đấu tranh kiên quyết với cái xấu, cái sai của Phó Bí thư Đảng ủy Đặng. Đặng vì tiền mà cấp sai nguyên tắc cho nhà xứ cánh ruộng bãi của bà con xã viên làng Hạ, dung túng cho những việc làm phi đạo đức…Hưng (anh trai của Vũ) cũng vì tiền mà rắp tâm đẩy em trai vào tù. Vì tiền người ta có thể làm tất cả, biến không thành có… Ở một vùng đất được coi là thủ đô của Công giáo, tác giả đã khéo léo đề cập và giải quyết vấn đề nhạy cảm ấy một cách khá ổn thỏa đem lại thành công cho vở kịch.

Bám sát hiện thực, lấy xung đột đời sống làm cơ sở cho sự sáng tạo nghệ thuật, kịch của Đăng Thanh đã đến với độc giả bằng con đường ngắn nhất. Nhận xét về kịch Đăng Thanh, TS Trần Đình Ngôn viết: Mặc dù tác giả chưa tạo được những xung đột với sự va đập nảy lửa của các tính cách, chưa tạo được những “đường ban” lắt léo tài tình trong tổ chức kết cấu chuyện kịch, nhưng ngòi bút Đăng Thanh lại tỏ ra cảm nhận được một cách tinh tế các trạng thái tâm lý của những người nông dân, mới nhận diện và phác họa được những nét tính cách phong phú, sắc mầu, khiến cho các nhân vật của anh hiện ra chân thực, sinh động có thân phận và ít nhiều mang ý nghĩa điển hình. Lời nhận xét ấy đã bao quát được sở trường của Đăng Thanh trong việc đi sâu nắm bắt và diễn tả tâm lý nhân vật, xây dựng được những hình tượng nhân vật điển hình trong từng vở kịch.

Một thành công không thể không nói đến đó là cách sử dụng ngôn ngữ của Đăng Thanh. Ngôn ngữ kịch, kể cả lời thoại, độc thoại và lời hát đều trong sáng, mạch lạc và mang tính hành động, rất gần gũi với đời sống, giàu hình ảnh, được chắt lọc kĩ càng, góp phần khắc họa chiều sâu tính cách nhân vật.Đăng Thanh cũng là người luôn cách tân đổi mới để chèo gần với kịch nói và kịch nói cũng gần lại với chèo.Tác phẩm chọn lọc- Kịch bản được Giải thưởng Nhà nước của nhà viết kịch Đăng Thanh đã ghi nhận những nỗ lực không ngừng nghỉ của ông cho nghệ thuật. Đó chưa phải là tất cả trong sự nghiệp sáng tác của ông, nhưng chính là những kịch bản tiêu biểu xứng đáng Giải thưởng Nhà nước mà ông vinh dự được nhận. Nhưng sức sáng tạo chưa dừng ở đó, ở vào độ tuổi Thất thập, ông vẫn say sưa sáng tác và cống hiến hết mình cho nghệ thuật. Độc giả và khán giả vẫn chờ đợi và hy vọng những vở kịch, những trang viết thấm đẫm tình đời, tình người của ông.

thiet ke ong nhua tai tphcm mua bán đàn guitar tai tphcm du an Can ho Scenic Valley phu my hung mua container văn phòng gia re thiet ke ong nhua tai tphcm mua bán đàn guitar tai tphcm du an Can ho Scenic Valley phu my hung mua container văn phòng gia re