Thành công từ cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016 - Bùi Hằng

Email In PDF.

altTừ ngày 24/9-8/10/2016 tại Ninh Bình đã diễn ra Cuộc thi Nghệ thuật sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016 do Cục Nghệ thuật biểu diễn - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Bình và các đơn vị có liên quan

 tổ chức.

Sau thời gian chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, ngày 24/9, Cuộc thi chính thức khai mạc tại rạp hát Nhà hát Chèo Ninh Bình. Trong bài phát biểu tại Lễ khai mạc, ông Tống Quang Thìn - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình khẳng định: Ninh Bình là vùng đất địa linh, nhân kiệt, có bề dày lịch sử văn hóa lâu đời, nơi phát tích của ba triều đại Đinh -Tiền Lê - Lý; là kinh đô của nhà nước Đại Cồ Việt - nhà nước phong kiến tập quyền đầy đủ đầu tiên ở Việt Nam. Nơi đây có nhiều công trình kiến trúc văn hóa, lịch sử đặc sắc và được thiên nhiên ban tặng cho nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng như: Đền Đình - Lê; di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An; khu du lịch sinh thái Vân Long, rừng quốc gia Cúc Phương; nhà thờ đá Phát Diệm... Bên cạnh đó, Ninh Bình còn tự hào là cái nôi sản sinh, phát triển một số loại hình văn hóa dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa vùng cố đô ngàn năm như hát xẩm, hát văn, đặc biệt là hát chèo gắn liền với tên tuổi của Ưu bà Phạm Thị Trân - một vũ ca tài ba trong hoàng cung của nhà Đinh ở thế kỷ X, người sau này được tôn vinh là bà tổ của nghệ thuật chèo truyền thống.

Cuộc thi được tổ chức định kỳ 3 năm một lần, đây là dịp để các nghệ sĩ thể hiện tài năng nghệ thuật, gặp gỡ giao lưu, trao đổi nhằm phát triển hơn nữa bộ môn nghệ thuật chèo, tạo cơ hội để tôn vinh các tập thể, cá nhân, các nghệ sỹ, diễn viên đã có công gìn giữ, vun đắp, phát triển bộ môn nghệ thuật chèo. Đồng thời cũng là dịp để các nhà quản lý, nhà chuyên môn đánh giá chất lượng biểu diễn nghệ thuật chèo nói riêng và nghệ thuật truyền thống nói chung nhằm gìn giữ, phát triển loại hình sân khấu truyền thống cho thế hệ mai sau.

NSND Vương Duy Biên -Thứ trưởng Bộ VHTTDL cũng nhấn mạnh: “Diễn ra trong 15 ngày, cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016 tại Ninh Bình là những ngày hội của nghệ sĩ sân khấu chèo chuyên nghiệp cả nước. Những ngày hội được tạo nên từ tinh thần đoàn kết, tình đồng nghiệp, khát vọng sáng tạo để cùng nhau bảo tồn, giữ gìn và phát huy những giá trị tinh hoa của nghệ thuật chèo mà nhiều thế hệ nghệ sĩ ông cha đã tạo dựng trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh bảo vệ và dựng xây đất nước của dân tộc".

Cuộc thi quy tụ gần 800 nghệ sĩ, diễn viên đến từ 16 đơn vị tham dự gồm: Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Chèo Hà Nội, Nhà hát Chèo Hưng Yên, Đoàn Nghệ thuật Chèo Quảng Ninh, Nhà hát Chèo Nam Định, Nhà hát Chèo Quân Đội, Nhà hát Chèo Bắc Giang, Đoàn Nghệ thuật Chèo Thanh Hóa, Nhà hát Chèo Thái Bình, Đoàn Nghệ thuật Thái Nguyên, Nhà hát Chèo Ninh Bình, Nhà hát Chèo Hà Nam, Đoàn Chèo Hải Phòng, Đoàn Nghệ thuật Chèo Phú Thọ, Nhà hát Chèo Vĩnh Phúc, Nhà hát Chèo Hải Dương.

Biểu diễn trong đêm khai mạc là vở “Cánh chim trắng trong đêm”, một trong ba vở diễn tham gia Cuộc thi của Nhà hát Chèo Hà Nội. Vở diễn của tác giả Nguyễn Đăng Chương, đạo diễn NSND Doãn Hoàng Giang, NSƯT Thúy Mùi trực tiếp chỉ đạo nghệ thuật. Đêm diễn đã để lại trong lòng khán giả nhiều cảm xúc: là những tiếng cười, những tràng vỗ tay giòn giã và cả những những giọt nước mắt.

Là đoàn chủ nhà của cuộc thi năm nay, Nhà hát chèo Ninh Bình tham gia 2 vở diễn “Cỏ lạ đường thôn” và “Lưu Bình trả nghĩa”.

“Cỏ lạ đường thôn” là một vở chèo hiện đại, tác giả là Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Thanh, NSND Lê Hùng và NSUT Nguyễn Quang Thập đồng đạo diễn, âm nhạc NSUT Hạnh Nhân. Tác phẩm hướng đến đề tài xây dựng nông thôn mới và thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc đưa trí thức trẻ về xây dựng nông thôn. Phong cách kịch gia Nguyễn Đăng Thanh thể hiện rõ nét ở tác phẩm này. Tác giả đắm chìm trong hiện thực đời sống nông thôn. Ông say sưa diễn tả những tình cảm hồn nhiên, dung dị mà đằm thắm của người dân quê mình.

Trong vở diễn này, đạo diễn Nguyễn Quang Thập mạnh dạn trao vai diễn cho diễn viên trẻ Nguyễn Thị Ngọc Anh đảm nhiệm diễn viên chính - nhân vật Sen. Một vai được cho là rất khó diễn. Ngọc Anh là người từng giành Huy chương Vàng cuộc thi “Tài năng trẻ diễn viên sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2014”. Với lối diễn mới, giàu khả năng biểu cảm, cô được kỳ vọng sẽ đưa lại những hiệu ứng mới cho khán giả. Bên cạnh vai chính Ngọc Anh, còn sự góp mặt của NSND Mai Thủy, các diễn viên gạo cội Bá Toản, Quốc Trị, Mai Hiên... được cho là sẽ làm gia tăng thêm sức nặng và điểm mới cho vở diễn “Cỏ lạ đường thôn”.

Nhân vật kịch bản là trí thức trẻ, những lãnh đạo dám nghĩ, dám làm, tâm huyết với công cuộc cải cách hành chính, với khát vọng giúp quê hương giàu có, giúp người nông dân thay đổi tư duy trong lao động sản xuất, làm dịch vụ, từng bước làm giàu trên chính đồng đất quê mình.

Vở thứ hai mà đoàn chủ nhà mang đến Cuộc thi là vở “Lưu Bình trả nghĩa”, tác giả kịch bản NSND Chu Văn Thức, đạo diễn Vũ Ngọc Minh, chỉ đạo nghệ thuật NSUT Nguyễn Quang Thập. Đây là vở chèo cổ, khó diễn xuất, do vậy các diễn viên thủ vai sẽ ưu tiên những người có kinh nghiệm và đã trải qua các kỳ hội diễn lớn như Bá Toản (vai Lưu Bình), Huyền Diệu (vai Công chúa), Anh Tú (vai Phò Mã), Đỗ Thành (vai Vua), Đỗ Lý (vai Châu Long)...

Sau khi giúp Lưu Bình nên công trạng thì tai họa lại đổ xuống đầu gia đình họ Dương. Dương Lễ bị quan thượng thư bộ hình Mai Thái Tể vu oan giá họa có ý đồ phản triều đình dẫn tới cả dòng họ bị chu di tam tộc. Lưu Bình đã lén tráo con mình chết thay cho con bạn, nàng Châu Long thì trốn được và phiêu bạt trở thành nhà sư ở một ngôi chùa. 30 năm trời đằng đẵng nuôi ý chí giải oan cho bạn hiền Dương Lễ, Lưu Bình đã nuôi dạy con Dương Lễ là Dương Kính ăn học nên người và trở thành phò mã. Mọi diễn biến trong quá khứ chỉ là kể lại câu chuyện tập trung vào xây dựng hình tượng nhân vật bốn người học trò do Lưu Bình dạy dỗ: Dương Kính, Quận chúa, Đức vua và Mai Sinh (con trai của quan thượng thư bộ hình Mai Thái Tể). Trong ngày giỗ của Dương Lễ, Lưu Bình đã nói lên sự thật và cả bốn học trò của ông, kể cả Mai Sinh đều đồng lòng đưa sự thật ra ánh sáng, phanh phui tất cả tội lỗi để giải oan cho quan Dương Lễ.

Lưu Bình trả nghĩa có những cảnh diễn cảm động bởi cái tình trung quân ái quốc, tình thầy trò, tình bạn bè của các nhân vật như cảnh vợ chồng Dương Kính, quan thượng thư bộ hình cùng sẵn sàng uống rượu độc chết khi cho rằng Đức vua không dám xét xử vụ án vì sợ động chạm tới cha, cảnh Mai Sinh thi hành án dùng roi quất vào linh vị thờ cha mình...

Vở diễn đã tránh được lối diễn khuôn sáo, truyền thống để đi đến một lối diễn hiện đại.

Sau 2 tuần tranh tài, ngày 24/10 đã diễn ra lễ bế mạc Cuộc thi. 27 vở diễn ở các đề tài khác nhau: Dân gian, lịch sử, dã sử, truyền thuyết, huyền thoại, danh nhân địa phương và hiện đại… Đó là 27 bó hoa đủ sắc màu mà các Nhà hát, các đoàn đã mang về đây để trình diễn trước người xem và đồng nghiệp. Đó còn là 27 bức thông điệp gửi gắm những tư tưởng, những khát vọng, những ước ao cho một cuộc sống tốt đẹp hơn, nhân ái hơn

Kết quả, Ban tổ chức cuộc thi đã trao 5 huy chương Vàng cho các vở diễn xuất sắc, đó là: “Nàng Thứ phi họ Đặng” - Nhà hát Chèo Hà Nội; “Không phải là vụ án” - Nhà hát Chèo Nam Định; “Tấm lòng Vàng” - Đoàn Nghệ thuật Chèo Thanh Hóa; “Dây Tràng hạt diệu kỳ” - Nhà hát Chèo Việt Nam; “Đời luận anh hùng” - Nhà hát Chèo Quân đội.
5 huy chương Bạc được trao cho: “Bùi Viện” - Nhà hát Chèo Thái Bình; “Lưu Bình trả nghĩa” - Nhà hát Chèo Ninh Bình; “Cánh chim trắng trong đêm” - Nhà hát Chèo Hà Nội; “Tình mẫu tử” - Nhà hát Chèo Hưng Yên; “Giai nhân và anh hùng” - Nhà hát Chèo Vĩnh Phúc.

Hội Nghệ sỹ Sân khấu Việt Nam đã trao Bằng khen cho 10 nghệ sỹ xuất sắc, 4 vở diễn xuất sắc về đề tài chiến tranh cách mạng: "Giai điệu Tổ quốc", "Cánh chim trắng trong đêm", "Tình người thợ mỏ" và "Ánh sao đầu núi".

. Bộ VHTT&DL tặng Huy chương vàng cho 42 diễn viên, trong đó có 3 diễn viên của Nhà hát Chèo Ninh Bình là nghệ sỹ Nguyễn Đình Anh và nghệ sỹ Trần Thị Diệu (Huyền Diệu) trong vở: "Lưu Bình trả nghĩa", nghệ sỹ Nguyễn Bá Toản trong vở: "Cỏ lạ đường thôn"; tặng  Huy chương Bạc cho 81 diễn viên, trong đó có 6 diễn viên của Nhà hát Chèo Ninh Bình là nghệ sỹ Mai Thủy, nghệ sỹ Nguyễn Ngọc Anh, nghệ sỹ Mai Hiên trong vở: "Cỏ lạ đường thôn"; nghệ sỹ Đỗ Thành, nghệ sỹ Đỗ Thị Lý và nghệ sỹ Lê Anh Tú trong vở: "Lưu Bình trả nghĩa".

NSND Đào Văn Lê, Chủ tịch Hội đồng Giám khảo đã có những đánh giá: Cuộc thi đã thu hút đông đảo khán giả yêu chèo của Ninh Bình và các địa phương lân cận đến xem. Sự phong phú về đề tài, chủ đề tư tưởng, nhiều diện mạo có tính sáng tạo đã làm nên toàn cảnh bức tranh đa sắc màu của nghệ thuật chèo trong đời sống hôm nay. Không phải là cuộc thi Nghệ thuật sân khấu Chèo hiện đại nhưng tại cuộc thi này tính hiện đại đã trở thành linh hồn của hầu hết các vở diễn. Tất cả đều mang được hơi thở và những vấn đề của cuộc sống hôm nay.

 Tại cuộc thi lần này, bên cạnh những đạo diễn gạo cội đã thành danh, xuất hiện một số đạo diễn trẻ. Chính họ đã làm cho các vở diễn mang đậm phong cách chèo, ít vay mượn, lai căng các loại hình nghệ thuật khác.

Tuy nhiên, Chủ tịch Hội đồng giám khảo cũng cho rằng, cuộc thi còn nhiều hạn chế cần khắc phục như: tình trạng khan hiếm kịch bản hay, kịch bản mới; còn có những vở diễn chưa được chuẩn bị chu đáo từ kịch bản, đạo diễn đến diễn xuất; không thống nhất phong cách trong thiết kế mỹ thuật... 

Cuộc thi Nghệ thuật sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016 đã khép lại. Một lần nữa khẳng định vị thế, sức sống mãnh liệt của loại hình nghệ thuật sân khấu chèo trong lòng khán giả.