Linh thiêng ngày tết cổ truyền

Email In PDF.

alt

Cũng thật lạ, khoảng thời gian và không gian của các ngày trong năm chẳng khác nhau là bao, vậy mà cứ vào những ngày đầu năm mới- ngày Tết cổ truyền của dân tộc (tính theo lịch âm) thì ai cũng cảm thấy có một sự linh thiêng khác thường. Trong bao bộn bề ký ức đời người, với tôi, ngày Tết của tuổi ấu thơ giống như mạch nguồn những câu chuyện cổ tích cuộc đời.

           Đó là những ngày giáp Tết gió lạnh hun hút, mưa phùn liên miên đường làng lầy lội trơn như đổ mỡ, tôi vẫn rất vui được bà cho theo đi chợ tết. Vào chợ người đông bà bảo tôi phải chú ý đi theo bà, nhưng mắt tôi vẫn ngó nhìn mọi chỗ, mừng rơn khi bà đưa cho giữ vài con tò he, mấy chiếc áo mới mang về cho mình và cho các em. Trên đường về, một đoàn người dài dằng dặc, bọn trẻ chúng tôi khoe nhau những thứ

 được bà, mẹ mua cho, người lớn thì nói chuyện với nhau: Nhà chị năm nay gói bao nhiêu chiếc bánh chưng? – Dạ nhà cháu gói vài chục chiếc ạ. Nhà chị ăn đụng lợn với nhà ai? – Nhà cháu nuôi được lợn, bốn anh em cháu ăn chung một con bác ạ. Vậy thì ăn Tết to nhỉ!

        Ngày làm thịt lợn, đêm hôm ấy tôi thấp thỏm chờ nghe tiếng lợn kêu là vùng dậy, cùng với vài đứa bạn hàng xóm xem người lớn làm và tranh thủ xẻo trộm một vài miếng thịt to bằng ngón chân cái, xuyên vào cái que nướng vào bếp than đang cháy rực, ngồi ăn với nhau, tới gần sáng thì mồn mép chúng tôi giống như những cô bé lọ lem, rồi nhìn nhau cười như rũ rượi. Trời sáng rõ, thịt đã chia xong, chúng tôi nhanh nhẹn nhận phần mang về.

         Làm thịt lợn xong mới có nhân để gói bánh chưng, mẹ rửa lá ở ngoài ao mang về, tôi lau lá và cắt cuống, bố ngồi gói bánh, các em tôi chạy quanh vét váy xí phần, nhờ bố gói hộ bánh chưng cóc. Trời tối bố bắc bếp nấu bánh và ngồi canh suốt đêm. Sáng mai, chị em tôi đều dậy thật sớm chầu chực để nhận bánh chưng cóc của mình…

           Chiều 23 Tết, bố bảo tôi tìm con dao rựa, hai bố con ra lũy tre ngoài bờ ao, ông tìm chặt một cây tre vừa phải cao độ 4-5 mét, lôi ra róc cành, chỉ để lại một ít cành lá ở phần ngọn, vác về sân. Bố bảo tôi đỡ để ông buộc vào một cái vòng tròn nhỏ, treo vào đó một lá cờ đuôi nheo, một mảnh vải đỏ có hai hàng chữ nho, một nắm lá dứa và một cái chuông gió. Hai bố con trồng xong cây nêu, tôi bê bát vôi bột để bố vẽ cung tên, từ gốc tre bố vẽ một cái cung to có cắm mũi tên hướng về phía đông, bố bảo: Đây là cung tên bắn đuổi  ma tà, quỷ dữ ra phía biển Đông. Bố kể sự tích cây nêu, và nói: Ngày xưa Phật dạy dựng cây nêu để giữ đất, cây nêu dựng lên hàm ý đất này đã có chủ, lá phướn và những thứ treo trên cành tre là bùa trấn trạch, giữ cho gia đạo được bình an may mắn con ạ. Năm nào bố cũng vừa làm vừa kể chuyện, tôi gần như thuộc lòng từng từ của bố. Và tôi tin vào điều đó, mỗi khi cây nêu dựng lên, tự nhiên tôi cảm thấy một sự bình an và ấm cúng lạ lùng.

            Cuối cùng ngày mồng một Tết cũng đến. - ngày linh thiêng nhất trong năm. Sáng ra nhìn chỗ nào tôi cũng thấy như có một điều gì hệ trọng khác thường. Bà nội dậy sớm thắp hương lên bàn thờ gia tiên. Không gian trong lành và yên tĩnh, làn khói hương ngào ngạt quyện mùi thơm của hoa quả, bánh chưng lan tỏa khắp nhà, làm tăng thêm sự trang trọng linh thiêng của ngày mồng một.

          Các em tôi, mặc áo mới và nhận vài xu mừng tuổi của bà rồi chơi quanh nhà, tôi giúp bà và mẹ làm cơm cúng nhà. Dưới bếp mùi thơm của thức ăn thịt gà, bát miến mọc, rau cần xào cá quả… bốc lên hấp dẫn quá. Khiến các em tôi xúm quanh mắt dán vào những bát thức ăn, miệng tứa đầy nước miếng, chúng chờ đợi suốt một năm trời mới được nhìn thấy những món ăn ngon như vậy!

            Bà bảo ngày Tết việc gì cũng phải làm nhẹ nhàng tránh gây tiếng động, ví dụ như: Không băm dao thớt mạnh, làm kinh động đến thần Long Mạch. Ba ngày tết không được quét nhà đổ rác đi, cả năm sẽ bị nghèo. Các cháu chơi với nhau phải nói cười vui vẻ, dịu dàng thì cả năm nhà mình mới vui vẻ và ấm cúng ..vv… Bà dạy nhiều điều kiêng kỵ, dù không chú ý nhưng mãi sau này chúng tôi vẫn không quên.

            Làng tôi thời ấy có ông Thi, một người khỏe mạnh, chăm chỉ và hiền lành nhất làng, nhân dân trong làng quý trọng ông. Mồng một tết năm nào, sáng sớm tinh sương ông cũng đi xông nhà cho cả làng. Bố ở trên nhà chuẩn bị đón tiếp ông, thi thoảng đi qua đi lại tôi gần như thuộc lòng câu chúc tết của ông: “Năm cũ đã qua bước sang năm mới, tôi chúc gia đình ta mạnh khỏe, làm ăn tấn tới gấp năm gấp mười năm ngoái.” Ông uống bát nước chè xanh, cầm miếng trầu rồi xin phép sang nhà khác.

           Năm tôi học lớp bốn, em gái giáp tôi học lớp ba, trưa mồng một Tết bố bảo: Năm nay hai chị em sang nhà ông trưởng họ lễ Tết thay cho bố. Nhà ông trưởng họ ở làng bên, nhân thể được chuyến đi chơi chị em tôi rất phấn khởi. Bà sắp lễ một tấm bánh chưng, một chai rượu, một đĩa trầu cau, bỏ vào cái làn cói đưa cho tôi. Cũng có máu văn vẻ, tôi nhẩm lại câu chúc tết của ông Thi: “Năm cũ đã qua bước sang năm mới…”, nghĩ bụng, thế nào cũng bắt chước ông nói câu đó. Đến nơi, không ngờ cái run từ trong bụng run ra, khiến tôi nói lộn: “Năm mới đã qua bước sang năm cũ…”. Nói xong biết mình nhầm, tôi hoảng sợ, mặt tôi lúc ấy chắc tái xanh tái mét lại. Trên đường về hai chị em cứ phàn nàn với nhau, nhỡ năm nay nhà họ làm ăn không may mắn thì chết! Thế rồi ngày xuân vui vẻ giúp chúng tôi phấn khởi lên quên đi nỗi lo.

            Tôi nhớ rất rõ, thời gian này chưa có nhiều hoa. Cả làng chỉ có vườn nhà tôi có vài cụm hoa mẫu đơn. Ngày Tết bà tôi hái hai đĩa hoa đầy, (bà gọi là đĩa hoa “tố hảo”) để lên bàn thờ và bảo tôi: “Trời phật hương hoa, người ta cơm rượu” cháu ạ. Số hoa còn lại trong vườn, ai đến xin cũng cho. Trên bàn thờ chỉ có hoa và quả của nhà, bố tôi viết hai câu đối vào giấy đỏ, dán vào hai cột giữa nhà. Các nhà khác trong làng cũng vậy, cuộc sống đạm bạc, nhưng cái không khí tết lại nhộn nhịp khắp làng. Trẻ con mặc áo mới chạy tung tăng, người lớn xách làn hoặc đội cả mâm cỗ đi lễ Tết các nhà bề trên, và phải nhớ đi chúc tết bằng hết các nhà trong làng, uống với nhau bát nước chè xanh, ăn miếng trầu, dăm ba câu chào hỏi, chúc tụng. Sự vui vẻ, chân tình tươi như hoa trên những gương mặt đen xạm, gầy gò vì lam lũ. Dường như cái không khí thiêng liêng của tết, của mùa xuân đang về, đang tới thấm vào lòng mọi người, ngời lên trên từng gương mặt của họ.

            Cuộc sống dần biến đổi, qua một hành trình dài những cái Tết thân thương của tôi lùi dần vào dĩ vãng. Nụ cười chân chất tươi đỏ quết trầu, hàm răng đem nhánh hạt na của những người tôi yêu thương giờ đây chỉ còn trong ký ức! Vật chất đầy đủ lên, cái tết của miền quê nghèo khổ, được thay bằng cái Tết với nhiều quần áo đẹp, hoa tươi, quả lạ, thịt thà đủ loại, bánh kẹo chất đầy... vv… Nhưng, tôi cảm thấy sự trống trải của tình người hình như lại rộng thêm ra!...

      Vẫn biết không thể nào trở lại quá khứ được nữa, thế nhưng mỗi khi Tết đến xuân về, cái mầm xanh kỳ diệu, tươi mới của chu trình tạo hóa thấm nhuần vào cảm xúc tâm tư của tôi, đưa tôi về nơi cất tiếng khóc chào đời, đưa tôi về với miền cổ tích thân thương của tôi! Và, tôi đã tìm được ở đây một niềm an ủi dịu dàng, một chỗ dựa thanh thản, để tôi có thêm nghị lực đứng dậy bước đi và sẵn sàng đương đầu với bão giông trên các chặng đường tiếp theo của cõi người.