Bức tranh du lịch trên nền cảnh Di sản Tràng An

Email In PDF.

alt

Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization), một tổ chức thuộc Liên Hợp Quốc, Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những khách du lịch, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn; Cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư.

Trên cở sở định nghĩa này, từ những di tích

, di vật, di văn, từ ánh mắt, nụ cười của cộng đồng địa phương, của du khách đến với di sản, từ quá khứ tới hiện tại và tương lai trong nền cảnh Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới Quần thể danh thắng Tràng An (sau đây viết tắt là Di sản Tràng An) chúng ta có một bức tranh về du lịch đa sắc màu có không gian và thời gian, đầy ăm ắp bản sắc văn hóa dân tộc mang tính nhân văn sâu sắc.

Là phần kéo dài và phân tán về phía Đông của dãy núi đá vôi đồ sộ phía Tây Bắc của Tổ quốc, hay trong không gian rộng hơn nó là phần chân của dãy Himalaya vươn ra biển Thái Bình Dương do vậy Di sản Tràng An có nhiều dãy núi chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam bên cạnh là những dòng sông suối nhỏ, những thung, những hồ nước trong xanh in bóng mây trời. Thời điểm hình thành những dãy đá vôi này dao động trong khoảng 250 triệu năm cách ngày nay. Trải qua nhiều thời kỳ bị nâng lên, hạ xuống, bị uốn nếp, bào mòn dẫn đến những dãy đá vôi ở đây có dạng địa hình hết sức đa dạng với hàng loạt các hệ thống thung lũng, hố sụt, hang động cạn và hang động nước nối thông giữa các hố sụt, thung lũng ngập nước hay chạy dài theo những dãy núi đá vôi sắc mảnh. Và đặc biệt hơn nữa hầu hết những dãy núi đá vôi ở đây đều chịu sự xâm lấn và biến cải nhiều lần bởi biển trong giai đoạn Pleistocene sang giai đoạn Holocene. Nơi đây còn sở hữu địa hình đồng bằng phù sa cổ ở trước núi, địa hình cồn cát xuất hiện trong quá trình hình thành đồng bằng sông Hồng. Riêng về mặt địa chất địa mạo của di sản Tràng An trong khối đá vôi Hoa Lư cũng đã đủ cho chúng ta tuyên bố với thế giới về giá trị nổi bật toàn cầu bởi nó đã nói lên một giai đoạn lịch sử hình thành trái đất với một dạng địa mạo riêng, cần bổ sung vào sách giáo khoa địa mạo của thế giới đó là vùng giao thoa giữa những tháp núi đá vôi được nối liền với nhau bởi những sống núi sắc mảnh và những tháp núi đá vôi đứng độc lập cùng đều bị biến cải nhiều lần do sự xâm thực của biển.

Trên cơ sở lịch sử địa chất lâu dài, đa dạng về địa hình, địa mạo là điểm giao thoa giữa các luồng di cư của động vật, thực vật theo hướng lục địa và biển và giữa các vịnh biển theo hướng Bắc - Nam đã làm cho Di sản Tràng An có một hệ sinh thái hết sức đa dạng. Đây cũng là cơ sở cho sự xuất hiện sớm của loài người, là tiền đề hình thành nhà nước. Và vùng đất này cũng là điểm giao thoa về văn hóa, điểm hội tụ và lan tỏa của các tôn giáo lớn, là cửa ngõ vào khu vực Đông Nam Á.

Vào năm thứ ba của thế kỷ XXI (2002), xuất phát từ sự ham muốn khám phá, điền dã khảo cổ, hay chỉ là ước muốn về nơi gắn bó với tuổi thơ một giáo viên toán không chuyên về  khảo cổ học ở địa phương đã phát hiện ra di tích khảo cổ hang Bói, đây cũng là thời điểm mở đầu cho sự phát hiện trên 30 di tích khảo cổ thời tiền sử ở Di sản Tràng An. Qua quá trình hợp tác nghiên cứu khai quật khảo cổ học giữa các đơn vị nghiên cứu ở trong nước và quốc tế như Viện Khảo cổ học Việt Nam; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam; Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản; Trường Đại học Cambridge và Đại học Queens Belfast đến từ Vương quốc Anh cùng một số chuyên gia đến từ Nhật Bản, được sự quan tâm giúp đỡ của chính quyền; Sự vào cuộc ủng hộ về tài chính của các doang nghiệp tư nhân mà trước hết là Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường. Trên 10 năm nghiên cứu đã cho chúng ta một kho tư liệu vô cùng phong phú về nhân loại trong đó có tư liệu liên quan đến du lịch của người tiền sử. Từ những vỏ ốc biển được chế tác làm đồ trang sức là vòng đeo tay, đeo cổ có tuổi trên 20.000 năm được phát hiện tại di tích khảo cổ hang Trống làm cho chúng ta ngỡ ngàng về cách làm đẹp của người Tiền sử, cách di chuyển của người tiền sử ra khỏi nơi cư trú hàng chục cây số để giao lưu, trao đổi, cách di cư theo mùa đến những vùng đất mới hay trở lại chốn cũ. Cách di chuyển này cũng là cứ liệu để chúng ta giải thích cách di cư khắp trái đất của người tiền sử, một cuộc du lịch đầy thú vị ngoài mục đích kiếm sống còn có mục đích khám phá, đáp ứng nhu cầu làm đẹp, nhu cầu tinh thần của người Tiền sử. Và tất cả những thông tin ấy cho chúng ta viết nên một câu chuyện thú vị về cách thích ứng của nhân loại trước những biến đổi lớn về môi trường. Chúng ta có thể khẳng định một truyền thống cư trú của con người tiền sử ở Tràng An, một truyền thống sử dụng vùng đất, vùng biển của người tiền sử với nhiều nền văn hóa tiếp biến, tiếp nối liên tục, kéo dài tới 30.000 năm và qua đó trước những biến đổi khí hậu ngày nay từ những thông tin có được cho chúng ta một kinh nghiệm sống, một cuộc trải nghiệm khám phá thông qua du lịch đầy thú vị trong hiện tại và trong tương lai.

Từ hàng loạt các di tích, di vật thời đại kim khí; Các di tích, di vật thời kỳ dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt xuất hiện trong phạm vi và vùng liền kề với Di sản Tràng An khẳng định vùng đất này luôn được loài người sử dụng làm nơi định cư hay nơi đến để kiếm sống và hơn nữa là khám phá. Ngay sau khi hình thành những bãi bồi do tích tụ bồi đắp của sông ở thời kỳ biển thoái khoảng 4.000 năm cách ngày nay cư dân cổ đã chiếm cứ, định cư, hướng khai thác nguồn lợi từ biển song vẫn khai thác nguồn lợi từ phía rừng núi, thung lũng Tràng An, họ cư trú ngoài trời, di chuyển, kiếm sống sâu vào vùng lõi của Di sản Tràng An thông qua sông Sào Khê, sông Đền Vối, sông Ngô Đồng đều chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, trong lòng di sản. Họ kiếm sống và giao lưu về phía biển thông qua biển.

Và ở thế kỷ X ở thung lũng mở Hoa Lư được người dân nước Việt thêm một lẫn nữa tận dụng xây dựng kinh đô, đắp thành, khép kín thung lũng Hoa Lư để phục hưng văn hóa, làm tiền đề hun đúc nên nền Văn minh Đại Việt nở rộ ở Thăng Long - Hà Nội. Và đến thế kỷ XIII vua tôi nhà Trần lại chọn nơi đây xây dựng hành cung, củng cố lực lượng góp phần chiến thắng quân Nguyên Mông.

Trong Di sản Tràng An còn có sự hiện diện hàng trămđền, chùa, miếu, phủ,… Các công trình kiến trúc tôn giáo và tín ngưỡng hiện hữu trong các hang động, mái đá hay bên sườn núi đều đồng điệu cùng thiên nhiên, đó là cách con người ở nơi đây điểm tô, nhấn nhá vào thiên nhiên. Và vì vậy chúng đều có kiến trúc mang tính kỹ thuật, mỹ thuật cao. Nổi bật là hai ngôi đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành trên địa bàn của kinh đô Hoa Lư xưa, với lối kiến trúc gỗ ở thế kỷ XVII mang đậm tính dân gian, trong đó có những đồ tế khí như sập Long sàng bằng đá, nghê đá có tính mỹ thuật đạt đến trình độ cao ở thế kỷ XVII. Bên cạnh đó còn có đền thờ công chúa Phất Kim, con gái vua Đinh; chùa Nhất Trụ, nổi tiếng với cột đá khắc kinh phật ở thế kỷ X; đền Thái Vi, thờ các vị vua Trần; đền Trần, thờ Thần núi với lối kiến trúc đá tinh xảo… hiện hữu quanh những thung lũng đá vôi và dòng sông Sào Khê thơ mộng.

 Bên cạnh những di sản văn hóa vật thể ấy là những di sản văn hóa phi vật thể như Lễ hội Hoa Lư, với tích cờ lau tập trận; Lễ hội đền Thái Vi, tưởng nhớ các vị vua Trần về xây dựng hành cung, chuẩn bị lực lượng chống lại quân Nguyên Mông… hay tín ngưỡng thờ thần núi, tín ngưỡng thờ Mẫu gắn với các địa danh huyền thoại. Những di sản văn hóa phi vật thể ấy đã song song tồn tại hàng ngàn năm ở những làng quê - làng nghề, bên những công trình di tích lịch sử, là phần hồn văn hóa  dân tộc Việt.

Từ sự đa dạng về địa hình, phong phú về văn hóa dẫn đến Di sản Tràng An cũng rất phong phú, đa dạng về loại hình du lịch.

Từ xưa nơi đây đã là nguồn cảm hứng cho nhiều tao nhân mặc khách, nơi mơ đến, chốn mong về.

Thời Tiền Lê, năm 987, sứ giả nhà Tống là Lý Giác sang nước Đại Cồ Việt, đi thuyền vào Kinh đô Hoa Lư. Vua Lê Đại Hành sai Thiền sư Đỗ Thuận giả là người cai quản bến đò để xem xét hành động của Lý Giác. Là người thích thơ văn, lúc qua sông thấy hai con ngỗng đang bơi, Lý Giác ngâm hai câu:  Nga nga lưỡng nga nga

            Ngưỡng diện hướng thiên nga

(Ngỗng ngỗng hai con ngỗng/ Ngửa mặt nhìn chân trời)

Sư Pháp Thuận đang cầm chèo, theo vần đọc tiếp hai câu:

Bạch mao phô lục thủy

Hồng trạo bãi thanh ba

(Nước xanh phô lông trắng/ Chèo hồng sóng xanh bơi)

Lý Giác thấy vậy lấy làm thán phục vì hai câu thơ của sư Pháp Thuận là tuyệt cú. Vì cả bốn câu ghép lại thành bài thơ tứ tuyệt rất hay.

Sang thế kỷ XIII khi vua Trần Nhân Tông qua vùng đất này với mục đích khám phá, tìm chốn tu thiền hay xây dựng phên dậu chống giặc ngoại xâm, trước vẻ đẹp ở nơi đây đã có bài thơ Chiều thu ở Vũ Lâm:

Lòng khe in ngược bóng cầu hoa,

Hắt sáng bờ khe, vệt nắng tà.

Lặng lẽ nghìn non, rơi lá đỏ,

Mây giăng như mộng, tiếng chuông xa.

Đến thế kỷ 19 Cao Bá Quát qua vùng đất này thấy sông thấy núi đã phải thốt lên rằng:

Sông tựa dải là cô gái đẹp,

Núi như chén ốc khách làng say.

Ngày nayriêng Khu di tích Lịch sử Văn hóa Cố đô Hoa Lư hàng năm đón hàng chục nghìn cháu học sinh đến tìm hiểu về kinh đô Hoa Lư xưa, thế kỷ X là trung tâm văn hoá dân tộc, biểu trưng cho tinh thần bất khuất, tự lực, tự cường và truyền thống thống nhất quốc gia, một mốc son chói lọi trong lịch sử Việt Nam. Khu du lịch sinh thái Tràng An, khu du lịch Tam Cốc – Bích Động đón hàng triệu khách đến tham quan chiêm ngưỡng cảnh đẹp của núi rừng, hang động. Khu du lịch tâm linh Núi và chùa Bái Đính cũng đón hàng triệu lượt khách hành hương về với không gian linh thiêng của thần núi, của Mẫu, của Phật,… Di sản Tràng An cũng là nơi nhiều hãng phim lớn trong nước và quốc tế tìm đến làm phim trường. Nơi đây cũng là điểm lý tưởng cho việc tổ chức các cuộc hội thảo lớn, là điểm nghỉ dưỡng cho du khách trong nước và quốc tế. Và vậy gần như các loại hình du lịch đều có sự hiện diện trong Di sản Tràng An, cùng làm nên một bức tranh du lịch đa sắc màu.

Di sản Tràng An có vai trò và tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh Ninh Bình nói riêng và của cả nước nói chung, bởi đây là di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á. Danh hiệu di sản góp phần quan trọng nâng cao hình ảnh du lịch Ninh Bình trên bản đồ du lịch Việt Nam và khu vực. Gần 03 năm được vinh danh, Di sản Tràng An ngày càng khẳng định Di sản Thế giới không chỉ là danh hiệu mà điều này đã và đang mang lại nhiều cơ hội mới về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là cộng đồng dân cư sống trong vùng di sản. Để Di sản Tràng An ngày càng được bảo tồn tốt và bức tranh du lịch thêm sắc mầu đằm thắm, quyến rũ và bền vững thì di sản này cần được tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa đối với di sản văn hóa phi vật thể, đưa các lễ hội thực sự trở về với cộng đồng. Bảo tồn và phát huy giá trị di sản Tràng An cần có một nguồn nhân lực tốt, một công trình văn hóa Bảo tàng riêng cho di sản xứng tầm, cần liên kết chặt chẽ hơn giữa bảo tàng, di tích và môi trường sống của cộng đồng dân cư địa phương, gắn kết hơn nữa trong phát triển du lịch liên vùng, trong xu thế toàn cầu hóa. Thay vì quan niệm du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo, cần phát triển tư duy du lịch văn hóa hiểu theo nghĩa rộng.


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: